كسى كه گمان برد مرا دوست دارد ولى دشمن على عليه السّلام باشد « 1 » . تبيين : ( من لا يعدو ) يعنى نگذرد و در بعضى از نسخه بجاى لا يعدوا ، لا يعلوا ، نوشته شده يعنى صدايش از گوشش بلندتر نباشد و گويا اين جمله كنايه است از اينكه صدايش زياد بلند نيست و حمل مىشود بر وقتى كه بصداى بلند نياز نداشته باشد براى شنواندن بمردم همچون خداوند متعال در قرآن ميفرمايد : و سخن آرام گونه با فرياد بلند كه منكر و زشت‌ترين صداها صوت الاغ است « 2 » يا حمل مىشود بر دعا و تلاوت قرآن و عبادت زيرا صداى آهسته در اين موارد از رياء و نشان دادن بمردم دور تر است ، و ممكن است مراد از سمع اسماع باشد همچنان كه در لغت نيز وارد شده و ممكن است از باب اضافه بسوى مفعول باشد يعنى صدايش از اندازه شنيدن مردم بيشتر و بلندتر نباشد ، يا اينكه سمع بضم سين و تشديد ميم مفتوحه جمع سامع باشد يعنى صدايش از شنوندگانش نگذرد و سمع بضم سين و ميم جمع سامع بفتح سين نيز خوانده شده يعنى سخن نگويد مگر براى كسى كه از او شنوائى و پذيرش دارد ، ( و لا شحناؤه بدنه ) يعنى دشمنى او از بدنش نگذرد تنها با نفس خود عداوت ورزد نه با ديگران ، يا اگر با ديگران بخاطر خدا دشمن شد از روى تقيه دشمنى خود را اظهار نسازد . و در بعضى از نسخه‌ها بجاى بدنه ، يديه يعنى دو دست او نوشته شده بنا بر اين معناى اين جمله چنين مىشود كه دشمنى او بر او چيره نشود بلكه هميشه بدست خود و در اختيار اوست و با لطف و مدارا از او جلوگيرى مىكند ، يا اينكه اثر دشمنى از دست او بسوى دشمنش تجاوز نميكند به اين معنى كه از زدن خوددارى مىكند يا اينكه دشمنيش را در دل پنهان نميكند گر چه مجازات با دست نيز مذموم است ولى كينه در دل داشتن بدتر است و در روايتى كه در آينده از

--> ( 1 ) كافى ج 2 ص 239 . ( 2 ) سورهء لقمان آيه 19 .